Gamburg universiteti tadqiqotchilari qisqa, ammo “chuqur” kunduzgi uyqu muammolarni yechishda kutilmagan g‘oyalar paydo bo‘lish imkoniyatini oshirishini aniqladi. Tajribada 20 daqiqada chuqur uyqu bosqichiga yetgan ishtirokchilarning 85 foizdan ortig‘i vazifadagi yashirin usulni topishga muvaffaq bo‘ldi – bu uxlamagan yoki yengil uxlaganlarga qaraganda ancha yuqori ko‘rsatkich. Tadqiqotchilar bu taʼsirni uyqu paytidagi miya faoliyatining o‘ziga xos xususiyatlari bilan bog‘lashmoqda.
Murakkab masalaning yechimi to‘satdan o‘z-o‘zidan kelishi – «evrika lahzasi» hammaga tanish. Olimlar hali bu hodisaning sababini to‘liq aniqlamaganlar, ammo unda uyqu muhim rol o‘ynashi taxmin qilinmoqda.
Bu masalani o‘rganish uchun tadqiqotchilar 90 kishi ishtirokida tajriba o‘tkazdilar. Ko‘ngillilarga oddiy topshiriq berildi – ekrandagi harakatlanayotgan nuqtalarni kuzatib, ularga tugmachalarni bosish orqali javob berish. Biroq ko‘rsatmalarda vazifani juda osonlashtiradigan bir sir yashiringan edi. Bunday sinovlarning to‘rt seriyasidan so‘ng, ishtirokchilar miya faoliyatini kuzatish uchun elektroensefalografga (EEG) ulangan holda 20 daqiqalik kunduzgi uyquga yotqizildi.
«Uyqu tanaffusi»dan so‘ng ishtirokchilar yana sinovdan o‘tkazildi va natija hayratlanarli: 70,6% ishtirokchi vazifani osonlashtiradigan yashirin usulni topa oldi. Barcha guruhlarda dam olishdan so‘ng yaxshilanish kuzatilgan bo‘lsa-da, eng katta yutuq (85,7%) N2 fazasi deb ataladigan chuqur uyquning birinchi bosqichiga yetganlarda qayd etildi. Taqqoslash uchun, uyg‘oq bo‘lganlar orasida 55,5%, yengil uyqudagi N1 bosqichida bo‘lganlar orasida esa 63,6% ishtirokchi kutilmagan g‘oyani ilg‘ab oldi.
EEG natijalari tahlili chuqurroq uyqu “evrika” lahzasi bilan bevosita bog‘liqligini tasdiqladi. Xuddi shu mualliflarning oldingi tadqiqotlari ko‘rsatishicha, ishtirokchilar uyg‘oq bo‘lganida, insayt atigi 49,6% da kuzatilgan. N2 fazaga kirishni taʼminlovchi qisqa uyqu kutilmagan yechimlarni topish uchun kalit bo‘lishi mumkin.
Olimlar hali uyqu nima uchun odamlarga yangi aloqalarni o‘rnatishga va ilgari eʼtibordan chetda qolgan muhim tushunchalarni anglashga yordam berishini aniq bilishmaydi. Bu taʼsirni tushuntiruvchi asosiy omillardan biri EEG spektral qiyaligi bo‘lishi mumkin – bu turli chastotali miya to‘lqinlari energiyasining taqsimlanish xususiyati bo‘lib, uyqu paytida miyaning faolligi va holatini aks ettiradi. Tadqiqotchilar spektral qiyalikdagi o‘zgarishlarni xotira, diqqat va anglash lahzalari kabi kognitiv jarayonlar bilan tobora ko‘proq bog‘lashmoqda.
Ilmiy ish mualliflarining taʼkidlashicha, natijalar ko‘plab odamlarda, ayniqsa, ijodkorlarda katta qiziqish uyg‘otgan. Ular haqiqatan ham uyqudan keyin bunday “yorishish”lar tez-tez yuz berishini tasdiqlagan.