Keng tarqalgan xavotirlarga qaramay, sunʼiy intellekt (SI) hozircha ommaviy ishsizlikka sabab bo‘lmayapti. Yel universitetining (AQSH) Budget Lab tadqiqot markazi tomonidan eʼlon qilingan “Evaluating the Impact of AI on the Labor Market: Current State of Affairs” nomli tahlilda shunday xulosaga kelingan. Marta Gimbel, Molli Kinder, Joshua Kendall va Meddi Li kabi olimlar ChatGPT ishga tushgan 2022 yil noyabridan 2025 yil kuzigacha bo‘lgan davrni o‘rganib, SI mehnat bozorida kutilgan keskin o‘zgarishlarni keltirib chiqarmaganini aniqladilar.
Tadqiqotchilarning taʼkidlashicha, ish o‘rinlari tarkibidagi o‘zgarishlar haqiqatan ham tezlashgan, ammo bu sunʼiy intellektning to‘g‘ridan-to‘g‘ri taʼsiri emas, balki texnologik taraqqiyotning uzoq yillik tendensiyasi davomidir. “Sunʼiy intellekt inqiroz yaratuvchisi emas, balki mavjud jarayonlarning tezlatgichidir”, — deyiladi hisobotda. Olimlarning fikricha, global ishsizlik ko‘rsatkichlarida sezilarli o‘zgarish kuzatilmayotgan bo‘lsa-da, inson va mashina hamkorligining kuchayishi kasbiy malaka va ish uslublarini qayta shakllantirmoqda.
Tahlilga ko‘ra, sunʼiy intellektning taʼsiri ayniqsa maʼlumotlar, moliya va professional xizmatlar sohalarida yaqqol sezilmoqda. Bunda baʼzi vazifalar avtomatlashtirilsa, boshqalari, aksincha, insondan yangi ko‘nikmalar va ijodiy yondashuvni talab etmoqda. Bu jarayon yosh mutaxassislar uchun ham chaqiriq, ham imkoniyatdir: bir tomondan raqobat ortmoqda, ikkinchi tomondan esa SI bilan ishlay olish yangi avlodning asosiy malakasiga aylanmoqda. Tadqiqotchilar buni “XXI asr kasbiy hayotining yangi meʼyori” deya atashmoqda.
Shu bilan birga, olimlar tadqiqotda foydalanilgan maʼlumotlarning cheklanganini ham ochiq tan olishadi. Masalan, OpenAI tomonidan taqdim etilgan “ekspozitsiya indeksi” kasblarning SIga qanchalik moyilligini ko‘rsatsa-da, uning amalda qay darajada qo‘llanilayotganini aks ettirmaydi. Anthropic kompaniyasining maʼlumotlari esa faqat Claude modeli doirasidagi tajribalar bilan cheklanadi. Shu sababli, tadqiqotchilar xulosalarni ehtiyotkorlik bilan qabul qilishga va SI taʼsirini aniq baholash uchun yana-da keng qamrovli va ochiq maʼlumotlar zarurligiga urg‘u berishadi.
Budget Lab hisoboti sunʼiy intellektni raqib sifatida emas, balki inson imkoniyatlarini kengaytiruvchi sherik sifatida ko‘rish kerakligini ko‘rsatmoqda. U inson mehnatini almashtirish o‘rniga, uning samaradorligini oshirishga xizmat qiladi. Kelajakda muvaffaqiyatga erishish uchun sunʼiy intellektni bilishning o‘zi kifoya qilmaydi; eng muhimi — u bilan bir jamoa bo‘lib ishlay oladigan mutaxassisga aylanishdir.