Sem Altman ko‘pchilik shundoq ham taxmin qilib yurgan narsani ochiq aytdi: ChatGPT bilan yozishmalar hukumat so‘roviga binoan taqdim etilishi va hatto sudda foydalanilishi mumkin ekan. Shifokor yoki advokat bilan suhbatdan farqli o‘laroq, sunʼiy intellekt bilan muloqot qonun bilan himoyalanmagan. Demak, chat-bot orqali shaxsiy maʼlumotlar nafaqat zaif, balki potensial xavfli hamdir.
“Odamlar ChatGPT‘ga o‘z hayotlaridagi eng shaxsiy mayda-chuydalar haqida so‘zlashadi. Hozirda bu muammolar haqida terapevt, yurist yoki shifokor bilan gaplashsangiz – yuridik imtiyoz mavjud. Ammo biz ChatGPT bilan muloqotda bu qanday amalga oshirilishini hali o‘ylab ko‘rmadik”, – deya eʼtirof etdi Altman «This Past Weekend w/ Theo Von» podkastida.
Bugungi kunda ChatGPT nafaqat qidiruv tizimi, balki haqiqiy mutaxassislar o‘rnini bosuvchi vosita sifatida ham faol qo‘llanilmoqda. Altmanning aytishicha, ayniqsa yosh auditoriya stress, ziddiyatlar va hissiy beqarorlik paytida birinchi suhbatdosh sifatida sunʼiy intellektga murojaat qiladi. Muammo shundaki, qonunlar ChatGPT‘ni himoyalangan kanal deb hisoblamaydi va u bilan suhbat shifokor yoki advokat siri maqomiga kirmaydi.
“Menimcha, bizda sunʼiy intellekt bilan suhbatlaringiz uchun terapevt yoki boshqa birov bilan bo‘lgani kabi maxfiylik tushunchasi bo‘lishi kerak, ammo bir yil oldin bu haqda hech kim o‘ylamagan edi”, – dedi Altman.
Boshqacha aytganda, zarur bo‘lsa, hokimiyat organlari OpenAI‘dan foydalanuvchining sunʼiy intellekt bilan barcha yozishmalarini so‘rashi mumkin va ular buni taqdim etishlari shart bo‘ladi.
Sunʼiy intellekt bilan yozishmalardan sudda foydalanish mumkinmi?
«Sokolov, Trusov va Hamkorlar» advokatlik byurosi yuristi Miroslava Brizitskaning fikricha, nazariy jihatdan sunʼiy intellekt bilan yozishmalar, agar ular barcha protsessual talablar bo‘yicha olingan va rasmiylashtirilgan bo‘lsa, dalil sifatida tan olinishi mumkin. Bunda jinoyat protsessida – faqat sudning ruxsati bilan va tegishli tarzda tasdiqlangan holda.
“Ish yuritish turidan qatʼi nazar, dalil yagona talablarga – daxldorlik, maqbullik va ishonchlilikka javob berishi kerak”, – deya taʼkidlaydi huquqshunos.
Yozishmalar tegishli subyekt tomonidan olingan, qonun doirasida rasmiylashtirilgan va ishonchli deb tasdiqlangan bo‘lishi kerak. Busiz sud uni dalil sifatida qabul qilmaydi. Bundan tashqari, maʼlum bir xabarni foydalanuvchi o‘zini kim deb tanishtirgan bo‘lsa, aynan o‘sha odam yuborganini qayd etish zarur. Aks holda – bu dalil emas, shunchaki yuridik kuchga ega bo‘lmagan matnli fayl bo‘ladi.
Sunʼiy intellekt bilan dialogni soxtalashtirish ko‘ringanidan ham osonroq
Foydalanuvchilarning “baxti”ga yana bir muammo bor – yozishmalarning ishonchliligini tasdiqlashning iloji yo‘q. ChadAI neyron tarmoqlari marketpleysi hammuassisi Artur Kolsovning so‘zlariga ko‘ra, texnologiyalar rivojlanishining hozirgi darajasida sunʼiy intellekt sessiyasining ishonchliligi va o‘zgarmasligini tasdiqlash imkonsiz. Bizda bor narsa – bu platformaga bo‘lgan ishonchdir.
“Muloqotlar server tomonida saqlanadi, ularga kompaniyaning o‘zi kirish huquqiga ega. Shu bilan birga, dialog yaratilganidan beri uning mazmuni o‘zgarganligini tasdiqlaydigan ommaviy va mustaqil qayd etish tizimlari mavjud emas”, – deydi Kolsov.
Nafaqat matnni, balki muloqot vaqti, ishtirokchilari va mazmunini ham tasdiqlaydigan texnik mexanizmlar yo‘q. “Qayd etilgan” bo‘lib ko‘ringan barcha narsa aslida platformaning ichki siyosatiga asoslanadi. Bu esa xavfli hudud hisoblanadi.
Hatto OpenAI ham sessiya “kechagi” ekanini isbotlay olmaydi
Agar muloqot haqiqatan ham bo‘lgan bo‘lsa ham, u aynan aytilgan vaqtda yaratilganiga kafolat yo‘q. Sessiyalar yaratilishi, eksport qilinishi, tahrirlanishi mumkin va kamdan-kam hollarda metamaʼlumotlar bilan birga keladi. Oflayn rejimda yoki hatto brauzerda har qanday ssenariyni “chizish” mumkin – sodir etilgan jinoyatni tan olishdan tortib, niqoblangan tahdidlargacha.
“Na OpenAI, na shunga o‘xshash platformalar maʼlum bir muloqot o‘tgan sana bilan yaratilmaganini qonuniy kafolatlay olmaydi”, – deya taʼkidlaydi Kolsov.
Xuddi shu fikrni robototexnika va sunʼiy intellektga ixtisoslashgan QUBOT kompaniyasi ekspertlari ham tasdiqlaydi.
“Ayni paytda raqamli imzolar, suv belgilari (ko‘rinmas maxsus belgilar) yoki haqiqiyligini tekshirishni taʼminlaydigan boshqa choralar mavjud emas. Bu shuni anglatadiki, nazariy jihatdan sessiyani keyinroq tuzish va avval mavjud bo‘lgan deb ko‘rsatish mumkin”, – deya taʼkidlashadi ekspertlar.
Raqamli texnologiyalar bo‘yicha mutaxassis Roman Nikiforovning fikricha, yozishmalarning ishonchliligini nazariy jihatdan taʼminlash mumkin: buning uchun har bir sessiyaga mustaqil vaqt belgisini (TSA-shtamp, eIDAS, RFC 3161) qo‘yish va uni qayta yozib bo‘lmaydigan jurnalga yozish kerak.
Amalda bunday mexanizmlar hozircha qo‘llanilmayapti, shuning uchun maʼlumotlarning haqiqiyligi yoki yaxlitligiga kriptografik kafolat yo‘q.
Sud aynan nimani tahlil qiladi?
Agar bunday sessiyalar baribir ish materiallari sifatida sudga kelib tushsa, sud bot javoblarini ko‘rib chiqishi dargumon. Teamje mehmonxona biznesining raqamli boshqaruv ekotizimi asoschisi va sunʼiy intellekt mutaxassisi Aleksey Korneyevning fikricha, yaratilgan matn noto‘g‘ri bo‘lishi mumkinligi sababli sud tomonidan eʼtiborga olinmasligi mumkin. Huquq-tartibot xodimlarini foydalanuvchining so‘rovlari qiziqtirishi ehtimoli ancha yuqori.
“Agar u ChatGPT orqali uy sharoitida bomba yasash yo‘lini qatʼiy izlayotgan bo‘lsa, nazariy jihatdan bunday so‘rovlar tarixi uning suddagi holatiga salbiy taʼsir ko‘rsatishi mumkin”, – deb taʼkidlaydi Korneyev.
Kelajakda sud chindan ham foydalanuvchining xatti-harakatlarini, jumladan, so‘rovlar shakllantirilishi, sunʼiy intellekt bilan muloqot konteksti va material yaratish maqsadlarini inobatga olishi mumkin. Biroq yana bir muammo mavjud: OpenAI bu platformalardan foydalanuvchining shaxsiy maʼlumotlarini olmaydi, shu sababli so‘rov yuboruvchisini aniqlash juda mushkul. Mualliflik, vaqt va texnik shartlar tasdiqlanmasa, dalil o‘z yuridik kuchini yo‘qotadi.
“Agar uchinchi tomon interfeyslari yoki agregatorlari qo‘llanilsa, murojaat muallifini aniqlash qiyinlashadi. Bunday platformalar odatda OpenAI‘ga foydalanuvchi shaxsi haqidagi maʼlumotlarni uzatmaydi, shu bois mualliflikni, so‘rov kiritilgan vaqt va shartlarni tasdiqlash murakkablashadi”, – deydi ChadAI vakili Artur Kolsov.
Xavf-xatarlar haddan ziyod
Asosiy tahdid – maxfiylikning pasayishi. Foydalanuvchi neyrotarmoq bilan xuddi shaxsiy maʼlumotlarni ulashayotgandek suhbatlashadi, ammo rasman bu suhbatni ajratib olish va tahlil qilish mumkin.
“Bunday yozishmalardan sudda dalil sifatida foydalanishga urinishlar yozishmalar maxfiyligiga tahdid soladi. Ikki shaxs o‘rtasidagi muloqotdan farqli o‘laroq, foydalanuvchi sunʼiy intellektdan aniq maxfiylik kafolatlarini olmaydi, ammo uning xabarlari o‘ziga qarshi talqin qilinishi va taqdim etilishini ham kutmaydi”, – deya izoh beradi Kolsov.
Agar platforma chatlarni saqlasa, u sud qarori bilan ularni taqdim etishga majbur bo‘lishi mumkin – ayniqsa tahdidlar, ekstremizm yoki jinoyatlarni rejalashtirish bilan bog‘liq ishlarda. Biroq hozirgi kunda sudlarda bunday materiallarni baholashning yagona algoritmi yo‘q.
Sunʼiy intellekt sohasidagi mutaxassis Aleksey Korneyevning fikricha, asosiy muammolardan biri tegishli qonunchilik bazasining yo‘qligidir. Dunyoning birorta mamlakatida sunʼiy intellekt bilan maslahatlarni tartibga soluvchi to‘liq meʼyoriy-huquqiy asos mavjud emasligi tufayli, sudyalar taqdim etilgan yozishmalarni qanday talqin qilish borasida aniq tushunchaga ega emaslar.
Bu nimani anglatadi?
Sunʼiy intellekt kundalik hayotimizning bir qismiga aylandi, biroq yuridik shaxs maqomini olmadi. Neyrotarmoq bilan yozishma shifokor yoki advokat bilan suhbat emas. U qonun bilan himoyalanmagan, imzo bilan tasdiqlanmagan va sizga qarshi ishlatilishi mumkin. Balki ishlatilmasligi ham mumkin.
Huquqshunos Miroslava Brizitskayaning xulosa qilishicha, sunʼiy intellekt chati dalil sifatida qo‘llanilishi bo‘yicha aniq javob berish imkonsiz. Faqat shuni taxmin qilish mumkinki, hozircha sunʼiy intellekt masalalarida maxsus huquqiy tartibga solish mavjud emasligi sababli, huquqni qo‘llovchilar «biz o‘rganib qolgan messenjerlar va ijtimoiy tarmoqlardagi chatlar hamda yozishmalarga o‘xshash huquq normalarini qo‘llashlari» zarur bo‘ladi.