O‘tgan asr fantast yozuvchilarining mulohazalari bugungi kunda, yaʼni dunyoning yetakchi davlatlari mujassamlashgan sunʼiy intellekt tizimlarini yaratishda musobaqalashayotgan bir paytda, juda dolzarb bo‘lishi mumkin.
Xitoy Xalq ozodlik armiyasi gazetasi(PLA Daily)da chop etilgan tahliliy maqola mualliflari Ayzek Azimovning «Robototexnikaning uch qonuni»ga tayanib, harbiylarni insonga o‘xshash robotlarni ommaviy ishlab chiqarishni boshlashdan oldin «axloqiy va huquqiy tadqiqotlar» o‘tkazishga chaqirmoqda. Aks holda huquqiy taʼqib va «axloqiy tuzoq»lardan qochib bo‘lmaydi.
“Harbiy androidlar bugungi kunda eng odamsimon qurol hisoblanadi va ulardan keng ko‘lamda, hamma joyda foydalanish ommaviy qotilliklar va tasodifiy o‘limlarga olib kelishi mumkin. Bu esa muqarrar ravishda sud daʼvolari va axloqiy qoralashga sabab bo‘ladi”, – deydi maqola mualliflari Yuan I, Ma E va Yue Shiguan. Ularning qaysi davlat yoki jamoat tashkilotlariga mansubligi aniqlanmagan.
Mualliflarning fikricha, harbiylashtirilgan androidlar Azimovning “robot insonga zarar yetkazmasligi yoki o‘zining harakatsizligi bilan insonga zarar yetkazilishiga yo‘l qo‘ymasligi kerak” degan birinchi qonunini ochiqdan-ochiq buzadi.
Insonga o‘xshash robotlar sunʼiy intellekt, jismoniy intellekt va ilg‘or ishlab chiqarish texnologiyalari kesishmasida joylashgan – bu sohalarni XXR, ayniqsa AQSH bilan raqobat sharoitida, o‘zi uchun juda muhim deb hisoblaydi. Joriy yilda Xitoyning bir nechta kompaniyalari yangi universal robotlarni taqdim etdi. Bu esa ushbu texnologiyaga bo‘lgan ishonchni mustahkamladi va Pekin Xitoyning bu sohadagi yetakchiligini mustahkamlashga intilmoqda, deb yozadi SCMP.
Zamonaviy insonga o‘xshash robotlar asosan logistika va ishlab chiqarishda qo‘llaniladi. Ulardan ilmiy tadqiqot, taʼlim va xizmat ko‘rsatish sohalarida foydalanish tajribasi mavjud. Androidlarni harbiy maqsadlarda qo‘llash tendensiyalari ham kuzatilmoqda, garchi ularni keng miqyosda joriy etish hali uzoq istiqbol bo‘lib qolmoqda.
Mualliflarning fikricha, androidlarning asosiy afzalligi – bu mexanik qo‘llarning mavjudligi va turli xil texnikalarni moslashuvchan tarzda boshqarish imkoniyatidir. Insonga o‘xshash yuqori aʼzolarga ega bo‘lgach, ular boshqa, insonga o‘xshamaydigan avtonom tizimlar bajara olmaydigan vazifalarni uddalay oladilar. Shu sababli harbiylar bunday robotlarni loyihalashtiruvchi muhandislarga qo‘yiladigan talablarni sinchkovlik bilan ko‘rib chiqishlari lozim.
Biroq, mualliflar yaqin kelajakda insonga o‘xshash robotlar avtonom robototexnikaning boshqa turlarini butunlay siqib chiqarishini taʼkidlamaydilar. Bunga androidlarga xos bo‘lgan cheklovlar yo‘l qo‘ymaydi: sekinroq harakatlanish tezligi, yuqori texnik murakkablik va ishlab chiqarish xarajatlari.
Bu PLA Daily gazetasining androidlarni jang maydonida qo‘llashga bag‘ishlangan maqolalar turkumining so‘nggi qismi edi. May oyidagi maqolalardan birida aytilishicha, insonga o‘xshash robotlar “insoniyatning kelajakdagi urush haqidagi tasavvurini o‘zgartirishda davom etmoqda”. Mualliflar insonga o‘xshash robotlar sunʼiy intellekt algoritmlariga asoslangan aqlli qarorlar qabul qilish va mustaqil jang olib borish qobiliyatiga ega ekanligini taʼkidlaganlar. Unda ularning jang maydonidagi vaziyatni oqilona baholash va jangovar vazifalarni mustaqil bajarish qobiliyati yuqori baholangan.
O‘tgan yili AQSHda olov purkagich bilan jihozlangan robot-it sotuvi boshlandi. Seriyali to‘rt oyoqli robot-it lidar, bir soatlik ishlash uchun batareya bilan taʼminlangan, Wi-Fi yoki Bluetooth orqali smartfonga ulanadi va to‘qqiz metr masofaga yonayotgan benzin yoki napalm purka oladi. AQSHning 48 shtatida bu butunlay qonuniy hisoblanadi.