AQSH mudofaa vaziri Pit Xegset va dunyodagi eng kuchli sun’iy intellekt modellaridan biri — Claudeni ishlab chiqqan Anthropic kompaniyasi o‘rtasida jiddiy mojaro kelib chiqdi. Pentagon kompaniya texnologiyalaridan harbiy maqsadlarda foydalanishga qo‘yilgan barcha korporativ cheklovlarni olib tashlashni talab qilmoqda. Agar bu talab rad etilsa, Xegset Harbiy ishlab chiqarish to‘g‘risidagi qonunni (Defense Production Act, DPA) ishga solish va Anthropicni «ta’minot zanjiri xavfi» (supply chain risk) deb e’lon qilish bilan tahdid qilmoqda.
24-fevral, seshanba kuni Xegset Pentagonda Anthropic bosh direktori Dario Amodey bilan yuzma-yuz uchrashuv o‘tkazdi. Axios va CNN ma’lumotlariga ko‘ra, vazir qat’iy muddat belgilagan: 27-fevral, juma kuni (Sharqiy vaqt bilan soat 17:01 gacha) kompaniya qo‘shimcha cheklovlarsiz «har qanday qonuniy foydalanish» (any lawful use) shartiga rozi bo‘lishi kerak.
Mudofaa vazirligining yuqori martabali vakili The Washington Post nashriga ma’lum qilishicha, agar Anthropic talablarni bajarmasa, Xegset qonun kuchidan foydalanib, kompaniyaning xohishidan qat’i nazar ularning texnologiyalarini Pentagon ixtiyoriga o‘tkazadi. Bundan tashqari, Anthropicni «ta’minot zanjiri xavfi» deb e’lon qilish mumkin — bu esa aslida AQSH Mudofaa vazirligining barcha pudratchilari uchun o‘ziga xos «qora ro‘yxat» hisoblanadi.
Tomonlarning pozitsiyasi
-
Pentagon pozitsiyasi: Vazirlikning ta’kidlashicha, gap faqat qonuniy operatsiyalar haqida ketmoqda. «Biz noqonuniy hech narsa taklif qilmayapmiz», — deydi rasmiylar. CNN manbalariga ko‘ra, agar kompaniya rad javobini bersa, Xegset DPA orqali texnologiyadan majburiy foydalanishni ta’minlaydi va Mudofaa vazirligining barcha hamkorlariga Anthropic bilan ishlashni taqiqlaydi.
-
Anthropic pozitsiyasi: Kompaniya o‘zining «qizil chiziqlari» hisobga olinmasa, muzokaralar va 200 million dollarlik shartnomadan voz kechishga tayyor. Dario Amodey Claudedan quyidagi maqsadlarda foydalanishga hech qachon ruxsat bermasligini bir necha bor ta’kidlagan:
-
To‘liq avtonom halokatli qurollar (AI zarba berish to‘g‘risida inson ishtirokisiz mustaqil qaror qabul qiladigan tizimlar);
-
Amerika fuqarolarini ommaviy ravishda kuzatish.
-
«Biz modellarimiz ishonchli va mas’uliyat bilan bajara oladigan imkoniyatlar doirasida milliy xavfsizlik missiyasini qo‘llab-quvvatlash uchun vijdonan muzokaralarni davom ettirmoqdamiz», — deyiladi Anthropicning uchrashuvdan keyingi bayonotida.
Mojaro tarixi Pentagon va Anthropic o‘rtasidagi 200 million dollarlik shartnoma 2025-yilning iyul oyida tuzilgan edi. Hozirda Claude — Pentagonning to‘liq maxfiylashtirilgan tarmoqlarida ishlashga ruxsat berilgan yagona modeldir (bunga Palantir bilan hamkorlik orqali erishilgan). Aynan ushbu sun’iy intellekt bir qator operatsiyalarda, jumladan, Nikolas Maduroni qo‘lga olish reydida ishlatilgan.
Keyin-chi? Muddat ertaga (27-fevral) tugaydi. Agar Anthropic yon bermasa, Pentagon allaqachon muqobil variantlar — OpenAI, Google va xAI (Grok) bilan muzokaralarni tezlashtirmoqda. Biroq harbiy manbalar tan olmoqda: «Muammo shundaki, ularning [Anthropicning] modellari juda yaxshi».
Mutaxassislar DPA qonunining Amerika texnologik kompaniyasiga qarshi bunday ko‘rinishda qo‘llanilishi tarixan kamdan-kam uchraydigan holat ekanini ta’kidlamoqda. Agar Xegset o‘z aytganini qilsa, Anthropic kompaniyasi sudga da’vo arizasi kiritishi kutilmoqda. Vaziyat shiddat bilan rivojlanmoqda, yakuniy qaror juma kuni kechqurun ma’lum bo‘ladi.