So‘nggi yillarda sunʼiy intellekt (SI) texnologiyalari global miqyosda eng yirik sarmoya oqimini o‘ziga jalb qilmoqda. Milliardlab dollarlik venchur mablag‘lari yangi avlod chat-botlari, algoritmlar va aqlli platformalarga yo‘naltirilmoqda. Biroq, bu jadal o‘sish jiddiy xavotirlarga ham sabab bo‘lmoqda. Sohaning tajribali mutaxassislaridan biri, AZ-VC asoschisi Jek Selbining ogohlantirishicha, hozirgi ajiotaj texnologiyalarga xususiy sarmoya kiritish tarixidagi eng katta “pufak”ka aylanishi mumkin.
Singapurdagi SuperReturn anjumanida Bloomberg telekanaliga intervyu bergan Selbining taʼkidlashicha, isteʼmolchilar hozircha SI xizmatlaridan uning «haqiqiy qiymatiga nisbatan arzon» narxlarda foydalanmoqda. Ammo vaqti kelib bu xizmatlarning narxi o‘z tannarxiga moslashishi, hatto ustama bilan taklif etilishi muqarrar. Uning fikricha, bu jarayon uzoq kuttirmaydi va SI bozori yaqin orada narxlarning keskin qayta baholanishiga guvoh bo‘ladi.
Selbi bu vaziyatni tarixdagi mashhur iqtisodiy inqiroz — «dotkom pufagi» bilan qiyoslaydi. 1990-yillar oxirida internetning ommalashuvi ortidan minglab startaplar paydo bo‘lgan va investorlar ularga ulkan mablag‘ tikkan edi. Garchi Amazon, eBay va Google kabi gigantlar o‘sha davrda poydevorini qo‘ygan bo‘lsa-da, AOL, Pets.com, Webvan kabi son-sanoqsiz kompaniyalar 2000–2001 yillardagi inqiroz oqibatida kasodga uchradi. Natijada, NASDAQ birjasida texnologiya kompaniyalarining qiymati ikki yil ichida 78 foizga qulab, milliardlab dollarlik sarmoyalar yo‘qqa chiqdi.
Mutaxassisning fikricha, sunʼiy intellekt sohasida ham shunga o‘xshash jarayon takrorlanishi ehtimoli yuqori. Bugungi kunda SI bilan shug‘ullanuvchi yirik va kichik kompaniyalar soni haddan tashqari ko‘p. Ularning aksariyatining haqiqiy iqtisodiy samara keltirishi va uzoq muddatda bozorda jon saqlab qolishi dargumon. Bunday sharoitda faqat bozor talablariga moslasha olgan va chinakam innovatsiya yaratgan kompaniyalargina omon qoladi.
Xulosa shuki, sunʼiy intellekt ulkan imkoniyatlar eshigini ochayotgan bo‘lsa-da, unga yo‘naltirilgan sarmoyalar bilan bog‘liq xavflarni eʼtibordan chetda qoldirib bo‘lmaydi. «Dotkom pufagi» tajribasi shuni ko‘rsatadiki, ortiqcha hayajon va cheklanmagan sarmoya oqimidan so‘ng bozorning “tozalanishi” muqarrar. Bu jarayondan esa faqat eng kuchli va haqiqiy qiymat yarata olgan kompaniyalargina g‘olib bo‘lib chiqadi.