Los-Anjelesdagi Kaliforniya universiteti (UCLA) muhandislari inson fikrini to‘g‘ridan-to‘g‘ri jismoniy harakatga aylantiruvchi inqilobiy texnologiyani taqdim etdi. Ushbu yangi avlod miya–kompyuter interfeysining (BCI) eng asosiy yutug‘i — uning jarrohlik aralashuvini talab qilmasligidir (invaziv emasligi). Bu kashfiyot falajlik yoki boshqa harakatlanish buzilishlaridan aziyat chekayotgan insonlar uchun yangi imkoniyatlar eshigini ochmoqda.
Innovatsiyaning mohiyati
Shu kungacha mavjud bo‘lgan BCI tizimlari miya signallarini tashqi qurilmalarni boshqarish uchun buyruqlarga aylantirib berar edi. Biroq, buning uchun ko‘pincha jarrohlik yo‘li bilan miyaga implant o‘rnatish talab etilardi. Bunday operatsiyalar xavfli va yuqori xarajatli bo‘lgani sababli ularning qo‘llanilishi cheklangan edi. Boshqa tomondan, bosh kiyimga o‘rnatilgan EEG sensorlari kabi invaziv bo‘lmagan usullar xavfsiz bo‘lsa-da, ularning aniqligi va tezligi past hisoblanardi.
UCLA olimlari taklif qilgan yangicha yondashuvda esa boshga kiyiladigan EEG qurilmasidan olingan miyaning elektr signallari sunʼiy intellektga (SI) asoslangan ilg‘or algoritmlar bilan birlashtirildi. Sunʼiy intellekt insonning harakat qilish niyatini aks ettiruvchi signallarni real vaqtda tahlil qilib, ularni kursor yoki robot-qo‘lni boshqaruvchi aniq buyruqlarga o‘giradi.
Ilk sinovlarning hayratlanarli natijalari
Yangi tizim to‘rt nafar ishtirokchida, jumladan, uch nafar sog‘lom va bir nafar beldan past qismi falajlangan shaxsda sinovdan o‘tkazildi. Ular ikki turdagi vazifani bajarishdi:
- Ekrandagi kursorni sakkizta turli nishonda 0,5 soniya davomida ushlab turish.
- Robot-qo‘l yordamida stol ustidagi to‘rtta blokning o‘rnini almashtirish.
Natijalar kutilganidan ham aʼlo bo‘ldi. Barcha ishtirokchilar sunʼiy intellekt yordamida vazifalarni sezilarli darajada tezroq va aniqroq bajarishga muvaffaq bo‘lishdi. Eng hayratlanarlisi, falajlangan ishtirokchi SI yordamisiz umuman harakatlana olmagan bo‘lsa-da, yangi tizim bilan robot-qo‘l yordamida berilgan vazifani atigi 6,5 daqiqada muvaffaqiyatli yakunladi.
Kelajakdagi qadamlar va istiqbollar
Tadqiqotchilar «ikkinchi pilot» deb nomlangan ushbu sunʼiy intellektni yana-da takomillashtirib, robot-qo‘llarning harakat tezligi va aniqligini oshirishni maqsad qilgan. Kelgusida tizimga teginish hissini simulyatsiya qilish va turli shakldagi obyektlarga moslashish qobiliyatini qo‘shish ham rejalashtirilgan. To‘plangan maʼlumotlar bazasi kengaytirilgani sari, sunʼiy intellekt yana-da murakkab vazifalarni bajarishga o‘rganadi.
Xulosa: Tibbiyotda yangi ufqlar
UCLA muhandislarining bu ishi shunchaki texnologik yutuq emas, balki harakatlanish imkoniyati cheklangan millionlab insonlar taqdirini o‘zgartirishi mumkin bo‘lgan umid mayog‘idir. Agar kelgusi sinovlar ham muvaffaqiyatli o‘tsa, jarrohliksiz neyrointerfeyslar yaqin kelajakda tibbiy reabilitatsiya sohasida inqilobiy o‘zgarish yasab, yangi standartga aylanishi mumkin.