Stenford universiteti olimlari tibbiyot va texnologiya sohasida yangi yo‘l ochdi. Stenford universiteti olimlari ilk bor insonning ichki nutqi — ovoz chiqarmay xayolan aytiladigan fikr va iboralarni — sunʼiy intellekt yordamida o‘qishga muvaffaq bo‘lishdi. Bu texnologiya nutq imkoniyati cheklangan bemorlar uchun yangi imkoniyat eshigini ochishi mumkin.
Ilmiy sensatsiya: fikrni o‘quvchi neyrointerfeys
Tadqiqotda yon amiotrofik skleroz yoki insult tufayli og‘ir nutq buzilishiga duchor bo‘lgan to‘rt kishi ishtirok etdi. Ularga miyaning harakat po‘stlog‘iga mikroelektrodlar o‘rnatildi. Ushbu sensorlar neyron faolligini qayd etar ekan, sunʼiy intellekt algoritmlari maʼlumotni tahlil qildi va 125 ming so‘zdan iborat lug‘atdan jumla tanishda 74 foiz aniqlikka erishdi.
Bu qanday ishlaydi?
Texnologiya “miya–kompyuter” interfeysiga asoslanadi. Elektrodlar so‘zlashga urinish yoki xayolan so‘z tasavvur qilinganda bir xil miya sohalaridan signallar oladi. Faqat ichki nutqda signallar kuchsizroq, ammo ular ham yetarlicha aniqlik bilan kodlash imkonini berdi.
Shu tariqa, olimlar birinchi marta inson ovoz chiqarmasa ham, uning fikrini tushunish mumkinligini namoyish etdilar.
Yangi imkoniyatlar va xavfsizlik
Ilgari miya–kompyuter interfeyslari asosan protezlarni boshqarish yoki falajlangan odamning nutq urinishlarini tushunishda ishlatilgan. Lekin bu jarayon juda sekin va charchatuvchi bo‘lgan.
Yangi texnologiya esa “ichki nutq”ni ham o‘qishga yo‘l ochdi. Tajribalarda hatto raqamlar kabi tasodifiy fikrlar ham tuzilib chiqqani qayd etildi.
Shaxsiy xavfsizlikni taʼminlash maqsadida olimlar “xayoliy parol” tizimini joriy etdilar. Faqat foydalanuvchi oldindan belgilangan kalit so‘zni xayolan talaffuz qilgandagina dekodlash jarayoni boshlanadi. Masalan, “chitty chitty bang bang” iborasi 98 foiz aniqlik bilan tizimni faollashtirdi. Bu tasodifiy fikrlarning o‘qilib ketishidan himoya qiladi.
Yangilikning ahamiyati
Ekspertlarning fikricha, bu tajriba falaj va og‘ir kasallikka chalingan bemorlar hayotini yengillashtirish yo‘lida katta qadamdir. Shu bilan birga, inson va kompyuter muloqotining kelajagi uchun ham yangi davr boshlanmoqda.
Insonning ichki nutqini o‘qish orzusi ilk bor amalga oshdi. Endi bu texnologiya odamlarning fikrini eshitish emas, balki ularning ovozsiz orzu va ehtiyojlarini anglash imkonini beradi.