Yirik texnologik kompaniyalar maktablarda sun’iy intellekt (AI) joriy etishni kengaytirmoqda. Salvador, Qozog‘iston, BAA va AQSHda millionlab o‘quvchi hamda o‘qituvchilar ta’limga moslashgan chat-botlardan foydalanish imkoniyatiga ega bo‘ldi. Biroq ekspertlar va bolalar huquqlarini himoya qiluvchi tashkilotlar bu yondashuvni o‘quvchilarda tanqidiy fikrlash ko‘nikmalarini susaytirishi mumkinligi sababli tanqid qilmoqda.
Dekabr oyida Ilon Maskning xAI kompaniyasi Salvador hukumati bilan hamkorlikni e’lon qildi. Unga ko‘ra, milliondan ortiq o‘quvchini qamrab olgan 5000 dan ziyod davlat maktablarida Grok chat-boti joriy etiladi. Bundan oldin Microsoft BAAdagi 250 mingdan ortiq o‘quvchi va o‘qituvchi uchun AI bo‘yicha maxsus o‘quv dasturini boshlagan, OpenAI esa Qozog‘istondagi 165 ming o‘qituvchiga ChatGPT Edu xizmatidan foydalanish imkonini taqdim etgan edi.
AQSHda (Florida shtatining) Mayami-Deyd va Brovard okruglari maktablari Googlening Gemini chat-botlarini tatbiq etdi. Loyiha doirasida 100 ming nafar yuqori sinf o‘quvchisi Gemini for Education tizimidan foydalanishi, 18 ming o‘qituvchi esa Google Generative AI for Educators kursini o‘qib, Gemini Academy sertifikatlarini olishi ko‘zda tutilgan.
Bir qator mamlakatlar maktablarda AIdan foydalanish bo‘yicha milliy strategiyalarni ishlab chiqdi.
-
Estoniya: «AI Leap 2025» dasturi doirasida 20 ming o‘quvchi va 3 ming o‘qituvchiga ta’lim uchun moslashtirilgan ChatGPT va Google Gemini versiyalari taqdim etildi. Ushbu dasturlar tayyor javob berish o‘rniga, muammolarni bosqichma-bosqich hal qilishni o‘rgatadi.
-
Islandiya: Anthropic kompaniyasining Claude modeli yordamida milliy pilot loyiha ishga tushirildi. U yuzlab o‘qituvchilarga dars rejalarini tuzish va metodik yordam olishda ko‘maklashadi.
Rossiyada esa 2030-yilgacha maktab o‘quvchilari va o‘qituvchilarni qo‘llab-quvvatlovchi milliy sun’iy intellekt tizimini yaratish rejalashtirilmoqda, hozircha loyiha g‘oyasi shakllanish bosqichida.
Shu bilan birga, tadqiqotlar AIga ortiqcha tayanish tanqidiy fikrlashni pasaytirishi mumkinligini ko‘rsatmoqda. Microsoft va Karnegi-Mellon universiteti hamkorligidagi tadqiqotga ko‘ra, AIga haddan tashqari bog‘lanib qolish foydalanuvchilarning olingan javoblarni tanqidiy baholash qobiliyatini susaytiradi.
Ushbu xavflarni inobatga olgan holda, ishlab chiqaruvchilar yangi yechimlarni taklif qilmoqda. Jumladan, OpenAI bu yil ChatGPTda talabalarda tanqidiy fikrlashni rivojlantiruvchi **«o‘qitish rejimi»**ni taqdim etdi. Bu rejim tayyor javob o‘rniga foydalanuvchini yechim sari bosqichma-bosqich yetaklaydi va materialni chuqurroq tushunishga yordam beradi. Bu o‘quvchilarga shunchaki ko‘chirib olish emas, balki bilimni o‘zlashtirish imkonini beradi.