Germaniyalik olimlar suv ostida mustaqil harakat qiladigan va yorug‘lik orqali o‘zaro muloqot qila oladigan yangi turdagi mikrorobotlarni yaratdi.
Xemnits Texnika Universiteti tadqiqotchilari ishlab chiqqan bu qurilmalar — “smartletlar” — o‘lchami atigi bir millimetrga yaqin bo‘lib, kichik dvigatellar yordamida suv ichida harakatlanishi, yorug‘lik impulslari bilan maʼlumot almashishi va birgalikda o‘z-o‘zini tashkil etishi mumkin.
Yangi avlod robotlari
Smartletlar “origami” uslubida yig‘ilgan kub tuzilishga ega: yuzasida quyosh elementlari, mikroprotsessorlar va optik modullar joylashgan. Ular tashqi quvvat manbalari yoki magnit qurilmalarsiz ishlaydi — energiyani quyosh elementlari to‘g‘ridan-to‘g‘ri taʼminlaydi, mikrosxemalar esa harakat va signallarni boshqaradi.
Harakatlanish uchun robotlar gaz pufakchalarini chiqaradi: bu ularga suvda ko‘tarilish yoki cho‘kish imkonini beradi. Qolaversa, fotodiodlar orqali yorug‘lik impulslari uzatib, qo‘shni robotlarga signal yuborishi mumkin. Shu tariqa “yorug‘lik tarmog‘i” paydo bo‘ladi va robotlar bir-birining harakatini uyg‘unlashtirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
Ilmiy izohlar
Loyiha rahbari professor Oliver G. Shmidt bu texnologiyaning ahamiyatini quyidagicha taʼkidladi:
“Biz birinchi marta suvda nafaqat harakatlanuvchi, balki boshqa qurilmalar bilan mustaqil ravishda o‘zaro taʼsir qiladigan mikrorobotik platformani namoyish etdik”.
Tadqiqot guruhi rahbari doktor Vinit Bandari esa yorug‘likdan bir vaqtning o‘zida ham energiya, ham maʼlumot manbai sifatida foydalanish g‘oyasini “robotlashtirilgan taqsimlangan tizimlar uchun yangi yo‘l” deb atadi.
Qo‘llanish imkoniyatlari
Smartletlar simsiz va biomoslashuvchan bo‘lgani uchun ulardan turli sohalarda foydalanish mumkin:
- Tibbiyot: tanadagi suyuqlik holatini baholash, minimal invaziv amaliyotlarda yordam berish.
- Ekologiya: suv sifatini tekshirish, biologik tizimlarni kuzatish.
- Tarmoq texnologiyalari: taqsimlangan sensor koloniyalari va robotlashtirilgan tarmoqlar.
Loyihaga hissa qo‘shgan yosh olim Yeji Li kelgusida kimyoviy va akustik sensorlarni qo‘shish orqali robotlarni yana-da ko‘p funksiyali platformaga aylantirish mumkinligini bildirdi.
Biologik ilhom
Olimlar smartletlarni dengizdagi koloniya organizmlari bilan qiyos qiladi: ayrimlari harakat uchun, ayrimlari maʼlumot yig‘ish uchun, boshqalari esa aloqa uchun masʼul bo‘ladi. Shunday koloniyalar kelajakda sunʼiy intellektual tizimlarning yangi bosqichiga poydevor yaratishi mumkin.
Xulosa qilib aytish mumkinki, smartletlar robototexnika, tibbiyot va atrof-muhit monitoringida tub burilish yasashi mumkin. Ular nafaqat yangi texnologiya, balki tabiatdan ilhomlangan “intellektual koloniyalar” konsepsiyasiga ham yo‘l ochmoqda.